Trời không tạo ra người đứng trên người

Phần Một trong chuỗi bài học rút ra từ sách "Khuyến học" của tác giả Fukuzawa Yukichi.

Mọi người sinh ra đều bình đẳng, nếu có khác biệt là do học vấn

"Trời không tạo ra người đứng trên người và cũng không tạo ra người đứng dưới người" mà "Trời nhìn vào kết quả hoạt động, lao động của con người để ban thưởng".

Khoảng cách giữa người thông minh và kẻ đần độn; giữa người giàu và người nghèo; giữa tầng lớp quý tộc và tầng lớp hạ đẳng tóm gọn trong câu: "người chịu khó học, hiểu biết nhiều sẽ trở thành người quan trọng, sống sung túc; người vô học sẽ trở thành con người thấp hèn, nghèo khổ."

Người làm việc khó được coi là người quan trọng. Người làm việc dễ thường có địa vị thấp, bị coi thường. Công việc cần sự khổ nhọc về tinh thần được xem là việc khó, còn lao động chân tay là việc dễ.

Chúng ta cần học những môn thiết thực cho cuộc sống

Học các tác phẩm văn học là để động viên an ủi lòng người, có ích trong cuộc sống, nhưng nó không thực sự rất quan trọng. Những môn học thực tiễn trong cuộc sống là:

• Chữ và cách soạn thảo thư từ, ghi chép kế toán
• Toán để sử dụng thành thạo bàn tính, nhớ cách cân, đo, đong, đếm
• Địa lý để biết nước mình và các nước trên địa cầu
• Vật lý để hiểu về tính chất các vật trong thiên nhiên, qua đó tìm ra tác dụng của nó
• Lịch sử để hiểu biết cặn kẽ mọi sự kiện ghi trên niên biểu lịch sử, qua đó chúng ta có thể nghiên cứu quá khứ, hiện tại của mọi quốc gia
• Kinh tế để giải quyết vấn đề chi tiêu của mỗi gia đình cũng như nền tài chính quốc gia
• Đạo đức để hiểu về hành vi, hành động của bản thân, hiểu cách cư xử, cách giao tiếp, cách sinh hoạt giữa người với người.

Tác giả khuyên cần đọc những tài liệu gốc, và khi học cần phải:

• Nắm được nội dung chủ yếu qua đó hiểu bản chất của tất cả mọi sự vật
• "Thực học", đó là tự trang bị, làm trọn trọng trách mình thì sẽ quản lý tốt gia nghiệp được giao

Cá nhân có độc lập thì gia đình mới độc lập. Và như thế quốc gia mới độc lập.

Tự do không phải chỉ biết có tôi, cho riêng tôi

Con người có quyền tự do, nhưng lúc nào cũng khăng khăng đòi phải được làm theo ý muốn của riêng mình mà không biết rõ vị trí của mình thì sẽ trở nên chỉ biết có mình, cho riêng mình. Như thế là tự mình làm hỏng mình.

Theo tác giả, vị trí của mỗi người là:

• Biết trọng tình người
• Không làm phiền hay cản trở người khác
• Biết bảo vệ quyền tự do của bản thân

Vì vậy, đừng để quyền tự do của bản thân ảnh hưởng đến tình người, làm phiền hay cản trở người khác. Kiểu tự do "chỉ mình tôi" chỉ thể hiện sự thiếu hiểu biết về tự do.

Chúng ta cùng sống trên quả đất, hưởng cùng một mặt trời, ánh trăng, thở cùng một không khí và cùng là con người, người ta thừa sản vật thì chia sẻ với chúng ta, chúng ta thừa sản vật thì chia sẻ cùng họ, cùng học hỏi lẫn nhau, không ai tự cao tự đại, không làm nhau hổ thẹn, như vậy đôi bên cùng nhau phát triển, cùng nhau hạnh phúc.

Theo góc nhìn quốc gia, đừng cho đất nước mình là trung tâm của vũ trụ, điều đó chỉ chuộc lại sự căm ghét của các nước khác.

Học để dám nói lên chính kiến và thực hiện đầy đủ bổn phận với đất nước

Nói về lịch sử của nước Nhật, kể từ khi thiết lập chế độ quân chủ, bãi bỏ chế độ võ sĩ, công, nông, thương của Mạc phủ, sự tự do và độc lập đã được thiết lập trên toàn bộ người dân. Cũng vì thế, địa vị xã hội của cá nhân sẽ được quyết định tuỳ theo tài năng, phẩm cách và vai trò của mỗi người.

Nếu có gì bất mãn, phải đề ra kháng nghị hợp lòng dân, đúng đạo Trời, dù có phải đổ cả tính mạng chúng ta cũng phải tranh đấu. Đây là bổn phận mà mỗi người dân chúng ta phải thực hiện đối với đất nước.

Học để hiểu "Trách nhiệm" của bản thân

Theo tác giả, dựa theo đạo lý Trời "Độc lập và tự do đã trở thành nguyên tắc trong từng người cũng như của cả quốc gia chúng ta"

Mọi người dân đều bình đẳng, vì thế chúng ta hãy yên tâm phát huy mọi khả năng sức lực và trí tuệ của mình.

Mỗi người đều có mỗi bổn phận, do đó phải tự giác vun đắp tài năng, rèn luyện nhân cách sao cho xứng đáng với bổn phận đó, không chạy theo những hành động rồ dại, phải cẩn trọng.

Không ai đáng thương hại hơn là những người vô tri thức, những người không hiểu lẽ phải, và cũng không ai khó giao tiếp hơn những người ấy:

• Được pháp luật bảo vệ, nhưng có chút bất lợi sẽ phá luật
• Không học nhưng lại bất bình trước người có học vấn
• Không biết đầu tư cho thế hệ sau, nên ăn cướp sẽ sinh ăn cướp

Luật nước có hà khắc hay quảng đại sẽ hoàn toàn tuỳ thuộc vào thái độ, phẩm cách của quốc dân:

• Phẩm cách của dân rơi vào vòng ngu tối, vô học thì luật pháp của chính phủ cũng trở nên hà khắc
• Quốc dân có chí học hành, tiếp thu văn minh thì không có cách nào khác, chính phủ cũng sẽ quảng đại, nhân đạo

Nếu như ai ai cũng một lòng một dạ báo đáp cho Tổ quốc, nơi mình sinh thành thì chúng ta không bao giờ phải lo nghĩ hay bất an đến tương lai, đến tiền đồ của Nhật Bản. Mục đích của chúng ta chỉ có một: giữ gìn hoà bình cho đất nước.

Note: Câu chữ của tác giả Fukuzawa Yukichi vô cùng xúc tích và cô đọng nhưng cũng vô cùng dễ hiểu, bản thân tôi không thấy có gì cần thiết để diễn giải thêm nên phần tài liệu trên đây có thể được xem như bản tóm tắt của phần một trong sách của ông.